شناخت مد و پوشاک ایران در گذر تاریخ

مد و پوشاک ایران در گذر تاریخ

مد و پوشاک ایران در گذر تاریخ

در مد و پوشاک ایران در گذر تاریخ ویل دورانت درمورد تن پوش بابلیان چنین آمده است: لباس معمولی زن و مرد میانبندی از کتان سفید بود که تا نزدیک دو پا را می پوشاند و در زنان شانه ی چپ برهنه بود؛ مردان بر این لباس مشترک قبا و عبایی می افزودند، در آن هنگام که ثروت عمومی فزونی پیدا کرد مردم به رنگ های گوناگون علاقمند شدند و لباس های رنگارنگ از جمله کبود سرخ می پوشیدند. بابلیان مانند سومریان پا برهنه راه نمی رفتند بلکه پاپوش های قشنگی بر پا می کردند. مردان در دوره حمورابی عمامه به سر می گذاشتند. عمامه را در لوح سنگی حمورابی بر سر شمش خدای خورشید می توان تشخیص داد.

 

مد و پوشاک ایران در گذر تاریخ

از دوران شکوهمندی سلطنت آشور بانیپال و سارگون دوم نقوش برجسته ای پیدا شده که در موزه بریتانیا نگهداری می شود که تعدادی از آن ها دارای پوشش آشوری هستند. این ها اغلب از یک پیراهن دراپه دار بلند یا کوتاه به نام کندیس با آستین یکسره ی کوتاه که از جنس پشم یا کتان بود که حالتی گشاد و آزاد داشت و دارای چین و شالی حاشیه دار بود که در اندازه های بزرگ و کوچک روی کندیس انداخته می شد.

مد و پوشاک ایران در گذر تاریخ

 

از این دوره برخی مجسمه های خدایان زن یافت شده اند که ردا های چین دار بلندی به تن دارند. به موجب قانونی که حدود هزار و دویست سال پ.م. وضع شده بود زنان شوهر دار آشوری مجبور بودند در ملاعام نقاب و روبنده به چهره داشته باشند و این قدیمی ترین سابقه ی عرفی است که در آن نواحی پاییده است. هم اکنون نیز زنان جنوب ایران و زنان کشور های امارات عربی از روبنده هایی استفاده می کنند. از آغاز قرن سیزدهم تاکنون به ویژه در دوره قاجاریه انواع روبنده در میان زنان به عنوان یکی از پوشش های سر و صورت به هنگام خروج از خانه رواج داشته است.

کلاه مردان به شکل گلدان وارونه بوده است و رجال و مردان بلندپایه دیهیم و یا نیم تاجی جواهرنشان به سر می گذاشتند. جنگجویان کلاهخودی بر سر داشتند که انتهای آن نوک تیز بود. کلاه پادشاهان با انواع جواهر و پر تزئین می شد. لباس های زره ای ابتدا از چرم بودند و بعد ها پیاده نظام و سواره نظام با صفحه های فلزی آن چرم را می پوشاندند.

پوشاک ایلامیان

در مهر های استوانه ای هزاره سوم و چهارم پ.م. لباس زنان و مردان نعمولی ایلامی در حال کشاورزی و یا بافندگی هستند، نشان داده شده است. زنان دامنی بلند و مردان برهنه یا با تن پوش و یا دامنی از پوست شیر نقش شده اند.

مجسمه ی بزرگ ملکه ناپیراسو، همسر اونتاش گال پادشاه ایلام مدل دیگری از تن پوش ایلامیان در قرن سیزدهم را نشان می دهد. بالاتنه ی این تن پوش بسیار ساده و دامن آن در قسمت کمر با یک نیم دامن یا شال پوشیده شده است. در قسمت پایین دامن با نوار پهنی که شرابه دار است تزئین یافته است.

 

مد و پوشاک ایران در گذر تاریخ

 

مهم ترین اثری که جزئیات تن پوش ایلامیان را می نمایاند، نقش برجسته ی زنی نشسته مشغول ریسیدن نخ می باشد. او پیراهنی به تن دارد. شالی با حاشیه ی زیبایی شانه ی چپ او را پوشانده است. این زن کلاهی به سر دارد که نواری دور آن بسته شده. در پشت او خدمتکاری که بادبزن به دست دارد با لباس بسیار ساده ای نقش شده است که اختلاف طبقاتی آنان را از روی فرم تن پوش ها می توان فهمید

مد و پوشاک ایران در گذر تاریخ.

ایران باستان

پوشاک ایرانیان ادامه ی لباس بابلیان و آشوریان بود. کندیس از پشم و کتان تهیه می شد که ابریشم آن از مشرق زمین می آمد. کندیس، لباسی بود با آستین های گشاد که به صورت پیلی های منظم در پشت بازو قرار می گرفت. دامن این لباس در جلو شکم، یا در پهلو ها چین می خورد و به شکل پیلی های منظم( شبیه به لباس مصریان) در می آمد. زیر این لباس، پیراهن، شلوار زیر و جوراب می پوشیدند. این در تاریخ اولین بار است که لباس زیر، آن هم نوع دوخته شده آن مطرح شده است.

کندیس های پادشاهان و دربار به رنگ بنفش مایل به آبی بود و تزئیناتی با رنگ سفید و نقره ای داشت و کندیس گروه های پایین تر سرخ رنگ بود. این رنگ سرخ، ساردی نام داشت و از شکوفه های درخت ساندیکس تهیه می شد.

مد و پوشاک ایران در گذر تاریخ

پادشاه در ایران باستان، شالی از پارچه ی طلا و همسرش کمربندی از طلا که به آن کیف پول آویزان بود به تن می کردند.

پوشاک با رودوزی های پر کار تزیین می شدند. تکه دوزی توسط ایرانیان باستان ابداع شد و جای سوزن دوزی را گرفت. هنر تکه دوزی در دوران جنگ های صلیبی از ایران به اروپا رفت و در آنجا محبوبیت یافت.

کفش در ایران باستان از چرم نرم به رنگ زرد تهیه می شد که تا مچ پا را می پوشاند و به وسیله ی دکمه و تسمه بسته می شد. سپس تزئیناتی از مروارید و سنگ های گران بها به همراه رودوزی های زیبا به کفش اضافه شد. جواهرات ایرانیان بسیار هنرمندانه از طلای مروارید نشان همراه با میناکاری و سنگ های کمیاب ساخته می شد. افراد خاندان سلطنتی، کلاه های گوناگونی چون تیارا Tiara و میتر  Miter ، کلاه نمدی و کلاه با راه راه های آبی به سر می کردند.

مد و پوشاک ایران در گذر تاریخ

پوشاک مادها

مادها اولین قوم ایرانی بودند که به پرورش اسب اهمیت می دادند و در سوارکاری مهارت داشتند. از این رو لباس مردان مادی می بایستی لباسی باشد که به آسانی بتوانند بر اسب سوار شوند. اشیا به دست آمده از گنجینه زیویه تن پوش ساکنان محلی را با دامن های بلند و شلوار نشان می دهد. این تن پوش ها در قسمت جلو دارای حاشیه تزئینی است که مانند پیشبندی جلوی دامن را پوشانده و با کمربندی قسمت بالاتنه از دامن جدا شده است و کلاه به عقب کشیده شده و چهره ها طوری طراحی شدند که ماسک هایی از حیوانات را تداعی می کنند. همچنین نقوشی از این طوایف در پلکان شرقی آپادانا وجود دارد که به هنگام بار یافتن به حضور شاه لباس ویژه ی قومی خود را به تن کرده و هدایایی را تقدیم می نمایند؛ به ویژه سکاها در حالی که بالاپوش و قبا و شلوار مادی را پیشکش می کنند.

مد و پوشاک ایران در گذر تاریخ

آنچه به عنوان تن پوش اقوام آریایی در بدو ورود به ایران مطرح بوده است، در دو سبک لباس خلاصه می شود که توسط ماد ها و پارس ها مورد استفاده قرار می گرفته:

  1. ردایی که فرم اولیه آن بسیار ساده طراحی شده بود؛ احتمالا یک پارچه ی مستطیل شکل بود که در وسط آن شکافی در نظر گرفته و با کمربندی بسته می شد؛ ردای بلند را هخامنشیان با دامن یک چینه و دوچینه برتن کرده و با زحمت بسیار پیلی هایی در وسط دامن یا آستین ها ایجاد می کردند. ردای کوتاه را مادها به صورت چین های ساده تر با چکمه های بلند و پوستین بر دوش استفاده می کردند.
  2. پیراهن کوتاه و شلوار نسبتا چسبان یا جوراب شلواری همراه با کلاه نمدی و کفش و کمربند. این نوع پوشش را هم اکنون نیز بر تن روستاییان کشورمان میبینیم. مادها در هنگام سرد شدن هوا بالاپوشی بر این مجموعه ی پوشاک اضافه می کردند؛ با اینکه این مانتو با آستین بود ولی به صورت شنل مورد استفاده قرار می گرفت.

مد و پوشاک ایران در گذر تاریخ

پیراهن مردان ماد، بدون چین که در جلو بسته و بدون درز بود و بلندی آن تا سر زانو می رسید. آستین تنگ و یقه ای ساده و بدون برگردان داشت. روی این پیراهن، تونیک بی آستین دیگری می پوشیدند که در نقاشی های یونانی نشان داده شده است. شلوار مردان ماد به شکل شلوار های تنگ رکاب دار امروزی بود که در نقوش تخت جمشید و پاسارگادکمی گشاد تر و بلند تر روی کفش را می گرفت و با رکابی در زیر کفش دیده می شود. این رکاب سبب می شد که شلوار هنگام سواری و شکار به بالا کشیده نشود.

مردان اشراف مادی از پوست یوزپلنگ برای شنل و مردم عادی از پوست گوسفند استفاده می کردند. سواران مادی هنگامی که شاه از کنارشان می گذشت، دست ها را در آستین مانتو قرار می دادند. نوع دیگر شنل بدون آستین بود که توسط دو نوار از طرفین یقه در زیر گلو گره می خورد.

 

مد و پوشاک ایران در گذر تاریخ

پوشاک هخامنشیان

کندیس هخامنشیان، یک پارچه ی مستطیل شکل بود که وسط آن برای عبور سر شکافی قرار داشت. عناصر اصلی لباس ها یک تونیک جلو بسته با یک یا دو کمربند با آستین یا بدون آستین می باشد.

کوروش پس از رسیدن به قدرت در اندیشه ی دگرگون کردن پوشش پارسیان می افتد تا بتوانند چالاکی لازم را برای سوار شدن بر اسب یا به هنگام نبرد داشته باشند؛ از این رو ابتدا با دو تکه کردن لباس پارس ها که شامل دامن و جلیقه بود و سپس با رواج تن پوش مادها (تونیک و شلوار) در میان پارسیان از طریق هدیه فرستادن تن پوش مادی به تدریج به تن پوش پارسی جنبه ی تشریفاتی داد و از آن تنها هنگام اجرای مراسم رسمی استفاده می شد و از آن به بعد این ردا ها یا کندیس ها را طبقات بالای اجتماع با رنگ ارغوانی و با تزئینات طلایی و نقره ای و طبقات پایین اجتماع با رنگ سرخ و نارنجی نقش دار مورد استفاده قرار می دادند مانند نقوش تن پوش سربازان جاویدان در کاشی های لعاب دار شوش که در موزه ی لوور و ایران باستان موجود است.

 

مد و پوشاک ایران در گذر تاریخ

کلاه هخامنشان شامل کلاه ترک دار و بدون ترک، باشلق یا کلاه فریجی، تاج یا افسر، کلاه حلقه ای و دیهیم بود. کلاه ها معمولا از نمد تهیه می شد. ترک های کلاه بین ۱۸ تا ۲۲ عدد بود و بلندی آن تقریبا ۱۲ سانتی متر بوده است. کلاه کارمندان بدون ترک و با بلندی ۷ سانتی متر بود. کلاه درباریان کلاهی بلند، استوانه ای و مسقف بود که در بالا برگشتگی مختصری داشت و ارتفاع آن متناسب با مقام فرد تنظیم می شد. کلاه خدمتکاران نوعی کلاه کیسه مانند بود که دو طرف صورت و چانه را می پوشاند. دیهیم ها شامل یک حلقه ی طلایی با ارتفاع ۵ سانت بود که با نقوش گل آراسته می شد.

 

مد و پوشاک ایران در گذر تاریخ

بالاپوش جلو بسته هخامنشیان، یقه ای به شکل هفت داشت، بلندی تا کمر می رسید و آستین های بسیار فراخ داشت که وقتی پوشنده دستانس را باز می کرد، فاصله ی بین دو مچ دستشکل کمانی را که در قسمت وسط دارای تورفتگی بود ایجاد می کرد.  بالاپوش جلوباز از زیر یقه مثلثی آن تا پایین باز بود و هر لبه اش به طرفی از گره کمربند می رفته است. این بالاپوش روی چال گردن به وسیله ی دکمه ای به هم پیوسته است.

مد و پوشاک ایران در گذر تاریخ

کمربند هخامنشان طبق نقوش سنگی، کمربندی است از چرم که کارد یا خنجری بدان آویزان می کردند.

 

مد و پوشاک ایران در گذر تاریخ

 

مد و پوشاک ایران در گذر تاریخ

 

پستک هخامنشان نوعی پوشش جلیقه مانند است که جلوی آن باز بوده و به وسیله ی دکمه بسته می شد.

پوشاک سلوکیان

به طور کلی پوشش سلوکیان تاثیر گرفته از پوشش یونانیان بود. یونانیان از پوششی به نام هیماتیون استفاده می کردند که شباهت زیادی به تندیس های برنزی مکشوف از نهاوند دارد و دامنی نخی بدون دوخت و تزئین به تن می کردند.

در نقش برجسته ی مقبره انتیوخوس در نیمرود میبینیم که قسمت بالا قالب بدن است، قسمت پایین بسیار گشاد است، یک روبان پارچه ای روی کمربند دارد و روی آن ردایی بلند که توسط یک سنجاق سینه طرح گل سرخ روی شانه بسته می شد می پوشیدند.

سلوکیان از کلاهی به اسم فریجی استفاده می کردند که دوکی شکل و نرم بود، سر آن کمی کج به سمت جلو می افتاد و در مدل دیگر این کلاه سه نوار کوچک خارج می شود و بر شانه می افتد.

پوشاک اشکانیان

زنان اشکانی توجه بیشتری به آراستگی و زیبایی نسبت به دوره های پیشین خود می کردند و تن پوش هایی کاملا متفاوت از مردان به تن می کردند که معمولا شامل شلوار های چین دار و بلند تا زمین و پیراهن های دراپه دار و بلند تر از تونیک مردان، کلاه و تاج هایی متفاوت از دوره های پیشین و چادری که به صورت کامل در قرن اول میلادی در نقوش باقی مانده دیده می شود.

پیراهن زنان بلند تا روی زمین بود و زیر سینه با نواردوزی ساده تزئین و ادامه ی پارچه چین دار می شد. نوع دیگر پیراهن بدون آستین با سرشانه های باریک بود که در جلو و عقب با دکمه یا سگگ به هم وصل می شد. یقه ی آن به اندازه ی پهنای پارچه باز بود و حلقه ی آستین  در پهلو باعث میشد وقتی دکمه های سرشانه در محل خود قرار می گیرند، تیزی یقه جمع شده در جلوی بدن پس از پوشاندن سینه ها به صورت سه گوش از راه بین دو سینه تا بالای ناف بیاید.

تن پوش زنان پالمیری شامل پیراهن زیری با آستین های گشاد بود که یقه ی آن از زیر گردن بند های چسبیده به گردن پیدا بوده ولی پیراهن رویی بسیار پرچین بود و چادر قسمت های بیشتری از بدن را پوشش می داده است. کفش ها بسیار ساده بودند و کلاه ها عمامه وار مزین به جواهرات قیمتی بودند.

پیراهن مردان جلو بسته بسیار ساده و کوتاه بود. آستین ها تنگ تر در مقایسه با آستین های هخامنشیان بود. تن پوش های سنتی، پیراهن و شلوار با طرز زندگی این قوم بیابانگرد مناسب بود.

پادشاهان از تونیک های بلندتر و پرچین تر استفاده می کردند که شامل تزئیناتی بود. مانند پیکره فرمانروای هاترا که پیراهن و شلواری  بر تن دارد که با دایره و لوزی هایی از مروارید تزئین شده است.

شلوار اشکانیان از نظر فرم و برش مانند شلوار مادها بود ولی گشادتر با تزیینات و نمادهای معماری گونه که نمونه های آن را میتوان درنقش برجسته ها و تندیس ها در هاترا ، پالمیر، دورااروپوس ، مرد  شمی مشاده کرد. به دلیل تجارت ابریشم ازچین تن پوش های اشراف و خانواده سلطنتی از پارچه های الوان ابریشمی دوخته میشده است که نمونه های آن در سوریه و عراق است. تندیسی که در قصر هاترا موجود بوده تن پوشی را نشان می دهد که در نقش های آن طرح های ریتمیک تزیینی ملهم از معماری یونان وجود دارد.

شنل پارت ها مانند مادها بود با این تفاوت که شنل پارت ها علاوه بر گشادتر بودن ، با دکمه ای در وسط ویا دکمه ای بر روی یک شانه ، دو سر شانه را به هم وصل می کردند. اشکانیان به خاطر تربیت سوارکاران و تیراندازان ماهر برای حفظ مرزهای شرق تا غرب مشهور بودند برای همین به تن پوش سواری و نبرد توجه خاصی میکردند و تن پوش جنگی از مشخصه های مهم این دوره است. تن پوش نبرد از چهار عنصر اصلی شامل زرهجوشن ،رانپا، رانپوش چرمی یا پولک های فلزی و کلاه خودآهنی و کفش یا چکمه چرمی تشکیل شده بود.

مد و پوشاک ایران در گذر تاریخ

کلاه های ساده ای که به شکل نوارهایی منظم به دورسر پیچیده شده و دنباله ی آن درپشت گردن به هم می رسیده است. این نوع پوشش سر ویژه قوم پارتی بوده زیرا در تخت جمشید در ردیف اقوام مختلفی که تخت شاهی را حمل میکنند مردی پارتی را می بینیم که پیراهن تونیک و شلوار و کمربند و کفش ساقه بلند و نوک برگشته ی ویژه پارتیان را دارد و با نوارهایی موهایش را به شکل کلاه پوشانده و آرایش کرده است که بسیار شبیه پوشش سر سردار اشکانی است.  سایکس نیز اشاره میکند که»پارتیان به جای کلاه چیزی به شکل نوار برگرد سر می بستند که در دو طرف به دو رشته دراز می شد.

 

مد و پوشاک ایران در گذر تاریخ

کفش ها بسیار ساده وپیراهن بلندشان بر روی آن می افتد و در نقاشی های معبد دورااوروپوس کفش زنی دیده میشود که شبیه پاپوش مردان بوده است .انواع پاپوش ها با ساق بلند و کوتاه ، ساده و بنددار و یا نیم چکمه های مادها با کمی تغییر در دوره ی اشکانیان رواج داشت.

پوشاک ایلخانیان و تیموریان

مردان ایخانی پراهنی بلند زیر قبا با آستین های تنگ و بلند می پوشیدند. در نگارگری ها دیده می شود که یقه زیرپوش سفید یا رنگی از زیر پیراهن هویدا است.

جبه تن پوشی بود چون ردا و عبا که دور آستین ها و لبه ی آن در دو طرف به صورت حاشیه پوست دوزی شده بود. ردای مردان بلند با آستین های بسیار دراز بود. مردم عادی از ردا استفاده نمی کردند. کارمندان و ثروتمندان ردای پوستی می پوشیدند.

شلوار مردان در بالا گشاد و از زیر زانو به تدریج تنگ می شد. گاهی در نگارگری ها میبینیم که شلوار ها در چکمه های ساق بلند فرو رفته است. کمربند و شال از اجزا اصلی و تزئینی پوشش زنان و مردان بود. غلامان دستمال های ابریشمی به کمر می بستند. به طور کلی پوشش سر ایلخانیان و تیموریان به لحاظ ارتباط با چین متحول شد و سبک مغولی پیدا کرد. این کلاه ها کروی یا مخروطی شکل اند و گاهی دور کلاه قبه مانند دستاری رنگی پیچیده شده و جنس کلاه از نمد یا پوست است. در این دوره از دستار و عمامه های طویل و قلنسوه استفاده می شد.

پیراهن زیر زنان این دوره با یقه گرد ساده که نزدیک ترین تن پوش به بدن است و از پارچه گلدار و یا ساده تیره و یا رنگی می باشد. پیراهن بلند از جنس حریر بود که اغلب از پارچه های خارجی دوخته می شد. نقوش زیبا داشت و معمولا جلوی آن از یقه تا کمر باز بود. روی بعضی نقوش زر دوزی شده و کمربند نازکی زینت بخش پیراهن است. روی پیراهن قبای بسیار گشاد و بلند می پوشیدند که قسمت بالاتنه آن از شانه چپ به طور مورب به زیر بغل راست می رفت و با بندی به زیر سینه بسته میشد.

زنان این دوره از انواع کلاه، چارقد، روسری سه گوش لچک، نوار، عرق چین، روسری توری، روبنده و چادر برای پوشش سر و بدن استفاده می کردند. استفاده از روبنده های شفاف و باشلق روشی بود برای کاستن از پوشش حجیم سر، اما گاهی اوقات یک شال اضافی نشان داده شده که به صورت دستمال گردن های سفید یا رنگی در پشت سر بسته می شد.

پوشاک دوره صفویه

پیراهن مردان دارای یقه ساده و بدون برگردان بود. جلوی پیراهن تا نزدیک شکم باز با آستین های تنگ بود. این پیراهن تا پهلو چاک داشت و از پارچه های گلدار گران بهای ابریشمی تهیه می شد. کلیجه روی پیراهن پوشیده می شد و تا روی شکم دکمه داشت. کردی یا کاتبی بالاپوش یا نیم تنه ی کوتاه بود و برشی شبیه به دامن کلوش داشت. قبای مردان در پهلو با بندینک بسته میشد و یقه ی برگردان و مورب داشت. مردان به دور کمر چندین لایه در تناسب با مقامشان شال می بستند. شلوار ها بسیار گشاد و در مچ پا تنگ میشد، بند شلوار از لیفه رد می شد و متناسب با جنس پارچه دارای آستر بود.

مد و پوشاک ایران در گذر تاریخ

پیراهن زنان از کمر به پایین کمی گشاد تر شده و چسبان نبود. گاهی فقط با یک دکمه بسته می شد یعنی از یقه تا ناف باز و چاک دار بود و گاهی با دو دکمه در جلو یقه و زیر ناف بسته می شد یعنی فاصله ی بین این دو دکمه باز می ماند. این پیراهن غالبا به رنگ زرد و جنس پشم شتر و فاقد از هرگونه تزئینات و گلدوزی بود. زنان ثروتمند گاهی پیراهنی می پوشیدند که یقه ی آن مروارید دوزی شده بود. قبای زنان شبیه به مردان بود با این تفوات که بالاتنه تنگ و کمر چسبان داشت و از کمر به پایین گشاد می شد و دارای پنبه دوزی بود که باعث می شد صاف بایستد و روی آن نیز به کمر شال می بستند.

بانوان صفوی در فصول سرما روی پیراهن و زیر قبا جلیقه  می پوشیدند که جلو باز و کوتاه بود، رنگین و نقش دار و از داخل پنبه دوزی مختصری داشت. گاهی به جای جلیقه از ارخالق استفاده می کردند که آستین های بلند و دامن کوتاه تا زیر باسن و یقه ی باز داشت. زنان هم مانند مردان از کلیجه استفاده می کردند اما بلند تر بود. در این دوره زنان از شلوار های تنگ و چسبان که در بالای شلوار توسط بندی در کمر بسته می شد، استفاده می کردند. جنس پارچه ی بالای شلوار ارزان قیمت و گلدار بود، جنس پارچه ی پایین شلوار گران قیمت بود. پوشش سر زنان شامل مقنعه، تاج نواری، دستمال سه گوش لچک، چارقد، چادر و روبنده بود.

پوشاک دوره زندیه

مد و پوشاک ایران در گذر تاریخ زمان زندیه :پیراهن یا قمیص مردان از جنس پنبه، اغلب منقوش بود و در صورت ساده بودن در یقه گلدوزی داشت. جلیقه روی سینه به هم می رسید و با دو دکمه بسته می شد. شلوار ها طرح دار و گاهی راه راه بودند و در مچ پا جمع می شد. کفش مردان شامل چکمه های سیاه رنگ، چکمه های پوستی ساغری در فصل سرما و کفش ساده بدون پاشنه به اصطلاح گالش بود.

 

بانوان پیراهن تنگ تر از مردان از جنس نخ و ابریشم داشتند که از زیر گلو تا سینه چاک داشت. ارخالق نیم تنه ای بود که روی پیراهن می پوشیدند و با بازوبند های جواهر نشان تزئین می شد. کلیجه را اغلب در فصل زمستان روی ارخالق می پوشیدند و آستر آن را پوست می کردند. قبا با نام شابکین به تن می کردند که با یقه کاملا باز بود، با سه دکمه در کمر بسته می شد و جیب های بزرگ داشت.

شلوار زنان پنبه دوزی شده، گشاد و راسته بود و باد کردن هر چه بیشتر شلوار نماد تشخص بود. دوخت شلوار از پارچه های راه راه محرمات دارای نقوش مورب انتخاب می شد. شلوار های گلدوزی و پنبه دوزی پس از دوره زندیه منسوخ شد. پوش سر زنان شامل کلاه یا توری با پارچه ی نازک، مقنعه و روبنده بود.

کفش ها از پارچه ی مخمل بود و با یراق طلایی یا ابریشمی تزئین می شد. فرم کفش ها به شکل ساغری ساده مانند گالش یا ساغری نوک برگشته بود.

 

پوشاک قاجاریه

مد و پوشاک ایران در گذر تاریخ

مردان در دوره اول قاجار از نوعی کلاه پوستی و بلند که کلگی مخروطی شکل داشت استفاده می کردند. به طور معمول از جنس ماهوت رنگی و بیشتر قرمز انتخای می شد. پیراهن زیر مردان یقه گردو سجاف بود که چاک آن در سمت راست یقه قرار داشت و روی شانه ی راست می افتاد و کنار گردن بسته می شد؛

گاهی جنس آن از حریر با رنگ های گوناگون بود. قبای زیر نازک بود و یقه تا سینه باز بود. قبای رو در تناسب با مقام افراد متفاوت بود؛ مردم معمولی قبای ساده بدون زینت تا مچ پا داشتند.

قبای نجبا در قسمت حاشیه دور دامن مروارید و یراق دوزی و قیطان دزی داشت، دور یقه جواهر نشان می شد و دور آستین ها پوست دوزی می شد. افراد صاحب منصب شال های جنس مرغوب کشمیری با نقوش بته جقه به کمر می بستند. شلوار ها بسیار گشاد بود و زیر پیراهن توسط قیطان جمع می شد.

مردان دوره دوم قاجار از کلاه پوستی نوک تیز به جای کلاه تخم مرغی استفاده می کردند که کلگی مسطح داشت. قباهای زیر کوتاه و در محل کمر چین دار شد که به کمر چین معروف است. یقه آن برگردان یا یقه ایستاده بود که در جلو توسط دکمه بسته می شد. مردان این دوره از کفش های فرنگی و گالش استفاده می کردند. شلوار ها تنگ تر از دوره های پیشین و به هیبت شلوار های امروزی درآمد.

پوشاک بانوان دوره قاجار به سه دوره تقسیم می شود. دوره اول از ابتدای قاجار تا مسافرت های ناصرالدین شاه بود که تغییر چندانی نکرد و شبیه لباس های زندیه بود. دوره دوم از مسافرت های ناصرالدین شاه تا عصر ناصری و ابتدای دوره مظفری بود که شاه با دیدن بالرین های سن پطرزبورگ و شلوار های چسبان و نازک آن ها، تحت تاثیر قرار گرفت. دوره سوم از دوره مظفری بود که تغییرات را در زنان دربار می یبینیم.

در دوره اول بانوان چارقد گلدار از جنس پارچه های ابریشمی داشتند. بانوان ثروتمند عرقچین جواهر دوزی شده به سر می گذاشتند. چاقچور شلوار بسیار گشادی بود که در مچ پا باریک می شد و جورابی به آن وصل بود که زنان بیرون از خانه می پوشیدند. پیراهن ها زری دوزی شده با پارچه های لطیف بود و با دکمه زیر گردن بسته می شد. ارخالق زنان جلوباز با آستین سمبوسه ای بود و گاهی آستر دوزی و پنبه دوزی می شد.

در زمستان روی ارخالق، کلیجه می پوشیدند که نقش پالتو را داشت. دامن ها ساده و یا گلدار بود و برش دامن کلوش را داشت.

ناصرالدین شاه در دروه دوم دستور داد لباس بالرین های روسیه را در دربار نیز رواج دهند. پیراهن های تنگ و کواه که تا مچ دست می رسید، تنبان های گشاد با کمر لیفه ای و گاهی زیر تنبان آهار زده می شد، دامن های پرچین کوتاه شلیته رواج پیدا کرد. یک بازرگان فرانسوی شلوار های کشباف سفید بسیار تنگ را به ایران آورد و به هنگام مهمانی روی آن جوراب می پوشیدند. در این دوره کفش های چرمی سیاه براقی به نام قونداره رواج پیدا کرد.

در دوره سوم کت و دامن به شیوه فرنگی خصوصا در میان زنان مرفه رواج یافت. خانواده های وابسته به دربار از این نوع پوشش استفاده می کردند و زنان روشنفکری چون قره العین بدون حجاب در جمع ظاهر می شد. لباس بیرونی خانم ها چادر یک شکل و هماهنگ معمولا از پارچه های ابریشمی، تافته، پشمی و اطلس بود که به رنگ های آبی نیلی و آبی پر رنگ تهیه می شد. عموم زنان از پارچه های نخی سیاه، راه راه و یا گلدار استفاده می کردند و روبنده ه صورت میزدند.

 

مد و پوشاک ایران در گذر تاریخ

مد و پوشاک ایران در گذر تاریخ

فهرست منابع:

هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، نویسنده: مهرآسا غیبی

تاریخ تمدن ویل دورانت

تاریخ لباس، نویسنده: روت ترنرویل کاکس

تاریخچه ی پوشش سر در ایران، نویسنده: سهیلا شهشهانی

فشرده تاریخ لباس، نویسنده: جیمز لی

برای کسب اطلاعات بیشتر به سایت طراحان مد مراجعه کنید.

 

مقالات

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *